Het Vaginaal Microbioom: wat is het en waarom is het belangrijk?
Het Vaginaal Microbioom
Het vaginale microbioom bestaat uit bacteriën en andere micro-organismen die in de vagina leven. Bij vrouwen in de vruchtbare levensfase wordt een gezond vaginaal microbioom gedomineerd door Lactobacillus-bacteriën. Deze produceren melkzuur, waardoor de vaginale omgeving zuur blijft en bepaalde ongewenste micro-organismen minder kans krijgen om zich te vermenigvuldigen.
De samenstelling van het vaginale microbioom verandert onder invloed van onder andere hormonen, menstruatie, zwangerschap, de menopauze en bepaalde leefstijlfactoren. Ook het gebruik van antibiotica en vaginale spoelingen kan een rol spelen.
Is het vaginale microbioom anders dan het darmmicrobioom?
Het vaginale microbioom is sowieso minder bekend dan het darmmicrobioom. Het belang van het darmmicrobioom (de enorme hoeveelheid aan micro-organismen die in onze darmen leeft) voor onze gezondheid is inmiddels algemeen bekend.
Ook in de vagina leven micro-organismen. Anders dan het darmmicrobioom, dat over het algemeen gebaat is bij een grote diversiteit aan gunstige micro-organismen, is het vaginale microbioom het gezondst wanneer het minder divers is en wordt gedomineerd door gunstige Lactobacillus-stammen.
De samenstelling van het vaginale microbioom weerspiegelt doorgaans de microbiële flora in de urinewegen en kan daarnaast worden beïnvloed door micro-organismen – gunstig of ongunstig – afkomstig uit het darmmicrobioom.
Wat zijn gunstige vaginale bacteriën en hoe werken ze?
Lactobacillus-bacteriën spelen bij veel vrouwen een belangrijke rol in het behoud van een gezond vaginaal microbioom.
- Lactobacillus stammen produceren melkzuur, waardoor de vaginale pH binnen het zure bereik van 3,8 tot 4,5 blijft. Dit kan helpen voorkomen dat bepaalde ziekteverwekkers, die beter gedijen in een alkalischer milieu, zich vermenigvuldigen
- Ze hechten zich aan het vaginale slijmvlies waarmee ze de hechting van pathogene bacteriën of gisten helpen beperken
- Sommige soorten produceren waterstofperoxide, wat bepaalde pathogene bacteriën of gisten kan helpen remmen1
De volgende soorten komen voor in de vagina:
Lactobacillus acidophilus, Lacticaseibacillus reuteri, Lactiplantibacillus plantarum, Lactobacillus rhamnosus, Lactobacillus crispatus, Lactobacillus gasseri, Lactobacillus jensenii.
Tegenwoordig komen we ook wel de term Lacticaseibacillus tegen, waar voorheen Lactobacillus werd gebruikt. In 2020 kreeg een aantal bacteriestammen een nieuwe wetenschappelijke naam (Lacticaseibacillus) die vroeger tot het geslacht Lactobacillus hoorden. Vandaar dat die namen nu weleens door elkaar gebruikt worden. Het zelfde geldt voor de term Lactiplantibacillus.
Wat verstoort de gunstige bacteriën in de vagina?
Het vaginale microbioom kan veranderen door het gebruik van antibiotica, stress, voeding, vaginale spoelingen en andere factoren. Sommige van deze factoren hebben we zelf in de hand, andere niet.
Voeding
Een voedingspatroon met veel suiker wordt al lange tijd in verband gebracht met een verhoogd risico op vaginale schimmelinfecties, bijvoorbeeld door Candida. Studies laten ook een verband zien tussen een koolhydraatrijk voedingspatroon en vaginale bacteriële infecties.
Een case-controlonderzoek uit 2022 onderzocht het verband tussen voedingspatronen en bacteriële vaginose. De onderzoekers vonden een verband tussen bepaalde voedingspatronen en het risico op bacteriële vaginose. Dit type onderzoek toont een associatie aan, maar bewijst nog niet dat de voeding de aandoening veroorzaakt.2
Stress
Stress kan de normale vaginale flora verstoren door invloed uit te oefenen op de normale vaginale pH.3 Van verhoogde concentraties van het stresshormoon cortisol is bovendien aangetoond dat deze het normale metabolische evenwicht in de vagina kunnen verstoren.4
Vaginale spoelingen
Vaginale spoelingen met verschillende antimicrobiële oplossingen kunnen de vaginale flora aanzienlijk verstoren. In één onderzoek werd vastgesteld dat verschillende spoelproducten niet alleen schadelijke bacteriën, maar ook gunstige Lactobacillus-bacteriën vernietigen.5
Antibiotica
Hoewel antibiotica een gebruikelijke behandeling zijn bij bacteriële vaginose, vormt recent antibioticagebruik tegelijkertijd een risicofactor voor het ontstaan van een vaginale bacteriële infectie of schimmelinfectie.6
Andere oorzaken
Andere factoren die het vaginale microbiële evenwicht kunnen verstoren en vervolgens het risico op infecties kunnen verhogen, zijn onder meer spiraaltjes, roken en het hebben van veel verschillende seksuele partners.6
Hoe beïnvloeden verschillende levensfasen het vaginale microbioom?
Hormonale veranderingen tijdens de puberteit, menstruatie, zwangerschap en menopauze beïnvloeden de samenstelling van het vaginale microbioom.
Vruchtbare levensfase
Oestrogeen speelt een belangrijke rol bij het in stand houden van een gezond vaginaal microbioom. Het beïnvloedt onder andere de hoeveelheid glycogeen in de vaginale slijmvliezen, de zuurgraad (pH) en de samenstelling van de aanwezige bacteriën. Wanneer een meisje de puberteit bereikt, neemt het aantal Lactobacillus-bacteriën in de vagina daarom toe.
Menstruatie
Hoewel Lactobacillus-bacteriën tijdens de vruchtbare levensjaren doorgaans goed gedijen, kan de menstruatie zelf tijdelijk het evenwicht verstoren. Dit kan samenhangen met schommelingen in oestrogeen en progesteron, het gebruik van tampons en de aanwezigheid van menstruatiebloed.
Zwangerschap
Tijdens de zwangerschap nemen de oestrogeenspiegels geleidelijk toe en bereiken zij rond week 32 – in het derde trimester – een piek. Daardoor zijn Lactobacillus-bacteriën doorgaans in ruime mate aanwezig.
Tegelijkertijd spelen andere metabole veranderingen een rol. Een toename van glycogeen, de opslagvorm van glucose, en hogere oestrogeenspiegels kunnen het risico op vaginale candidiasis verhogen, met name tijdens het tweede trimester.
Tegen het einde van de zwangerschap en in de periode na de bevalling dalen de oestrogeenspiegels weer en wordt het vaginale microbioom doorgaans diverser.7
Menopauze
Tijdens de menopauze neemt het aantal Lactobacillus-bacteriën af, parallel aan de dalende oestrogeenspiegels die kenmerkend zijn voor deze levensfase. Dit kan bijdragen aan het genito-urinair syndroom van de menopauze, dat onder andere wordt gekenmerkt door dunner en droger wordend vaginaal weefsel, pijnklachten aan vulva en vagina en een verhoogd risico op urineweginfecties.
Kunnen orale probiotica het vaginale microbioom ondersteunen?
Orale probiotica met specifieke bacteriestammen worden onderzocht op hun mogelijke effect op het vaginale microbioom. Verschillende Lactobacillus-soorten behoren tot de meest onderzochte probiotische bacteriën op het gebied van vaginale gezondheid en de gezondheid van de urinewegen.8-15
Bij vrouwen met een verstoord vaginaal microbieel evenwicht vormen probiotica een veel onderzochte benadering die mogelijk kan helpen het evenwicht van de vaginale microbiota te ondersteunen.
Welke vitamines kunnen gezonde vaginale bacteriën ondersteunen?
Vitamine D ondersteunt de normale immuunfunctie en kan daarmee bijdragen aan een omgeving die gunstig is voor Lactobacillus-soorten, met name bij personen met een lage vitamine-D-status.
Andere vitamines die ondersteuning kunnen bieden, vooral wanneer sprake is van een tekort of een lage inname, zijn folaat, vitamine B12 en vitamine A. Deze voedingsstoffen spelen onder andere een rol bij de normale vorming en functie van epitheelcellen en kunnen daarmee bijdragen aan een gezond vaginaal slijmvlies.
Of je nu het vaginale microbioom opnieuw in balans wilt helpen brengen, ondersteuning zoekt tijdens de menopauze of simpelweg je dagelijkse gezondheid wilt ondersteunen: de juiste combinatie van gunstige bacteriën en gerichte voedingsstoffen kan een waardevolle aanvulling zijn.
Hoe houd je het vaginale microbioom gezond?
Het vaginale microbioom verandert gedurende het leven en wordt onder andere beïnvloed door hormonen, medicatie en leefstijlfactoren. Lactobacillus-bacteriën spelen een belangrijke rol bij het behoud van een zure vaginale omgeving.
Vaginale spoelingen en antibioticagebruik kunnen de samenstelling van de vaginale microbiotica negatief beïnvloeden. Ook de invloed van voeding, stress en andere leefstijlfactoren wordt onderzocht.
Orale probiotica met specifieke bacteriestammen worden onderzocht op hun mogelijke ondersteuning van de vaginale gezondheid. De effecten verschillen per stam en toepassing. Een gezonde leefstijl en terughoudendheid met onnodige vaginale spoelingen zijn praktische aandachtspunten, maar aanhoudende klachten vragen om medisch advies.
Dit blogartikel is een vertaling en bewerking van een Take 5 Daily artikel op Thorne.com
Auteur Thorne: Brent Bauer, MD, Mayo Clinic
Redactie NL: Marcella van der Wel
Gepubliceerd op: 4 november 2026
Referenties
1. Eschenbach DA, Davick PR, Williams BL, et al. Prevalence of hydrogen peroxide-producing Lactobacillus species in normal women and women with bacterial vaginosis. J Clin Microbiol 1989;27(2):251-6. doi: 10.1128/jcm.27.2.251-256.1989. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2915019/
2. Noormohammadi M, Eslamian G, Kazemi SN, Rashidkhani B. Association between dietary patterns and bacterial vaginosis: a case-control study. Sci Rep 2022;12(1):12199. doi: 10.1038/s41598-022-16505-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35842517/
3. 3 ways that stress affects the female reproductive system. https://www.stonybrookmedicine.edu/southbayobgyn/news/stress [Accessed July 14, 2026]
4. Amabebe E, Anumba DOC. Psychosocial stress, cortisol levels, and maintenance of vaginal health. Front Endocrinol (Lausanne) 2018;9:568. doi: 10.3389/fendo.2018.00568. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30319548/
5. Martino JL, Vermund SH. Vaginal douching: evidence for risks or benefits to women's health. Epidemiol Rev 2002;24(2):109-124. doi: 10.1093/epirev/mxf004. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12762087/
6. Kairys N, Garg M. Bacterial vaginosis. 2022 Jul 4. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan.
7. Gupta P, Singh MP, Goyal K. Diversity of vaginal microbiome in pregnancy: deciphering the obscurity. Front Public Health 2020;8:326. doi:10.3389/fpubh.2020.00326. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32793540/
8. Vujic G, Jajac Knez A, Despot Stefanovic V, et al. Efficacy of orally applied probiotic capsules…: a double-blind, randomized, placebo-controlled study. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2013;168(1):75-9. doi:10.1016/j.ejogrb.2012.12.031. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23395559/
9. Beerepoot MA, ter Riet G, Nys S, et al. Lactobacilli … in postmenopausal women. Arch Intern Med 2012;172(9):704-712. doi: 10.1001/archinternmed.2012.777. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22782199/
10. Kaufmann U, Domig KJ, Lippitsch CI, et al. Ability of an orally administered Lactobacilli preparation to improve the quality of the neovaginal microflora in male to female transsexual women. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2014;172:102-5. doi:10.1016/j.ejogrb.2013.10.019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24239295/
11. Martinez RC, Franceschini SA, Patta MC, et al. Improved treatment of vulvovaginal candidiasis with fluconazole plus probiotic Lactobacillus rhamnosus GR-1 and Lactobacillus reuteri RC-14. Lett Appl Microbiol 2009;48(3):269-274. doi: 10.1111/j.1472-765X.2008.02477.x. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19187507/
12. Reid G, Charbonneau D, Erb J, et al. Oral use of Lactobacillus rhamnosus GR-1 and L. fermentum RC-14 significantly alters vaginal flora: randomized, placebo-controlled trial in 64 healthy women. FEMS Immunol Med Microbiol 2003;35(2):131-4. doi: 10.1016/S0928-8244(02)00465-0. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12628548/
13. Petricevic L, Unger FM, Viernstein H, Kiss H. Randomized, double-blind, placebo-controlled study of oral Lactobacilli to improve the vaginal flora of postmenopausal women. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2008;141(1):54-7. doi: 10.1016/j.ejogrb.2008.06.003. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18701205/
14. McFarland LV, Karakan T, Karatas A. Strain-specific and outcome-specific efficacy of probiotics…: A systematic review and meta-analysis. EClinicalMedicine 2021;41:101154. doi: 10.1016/j.eclinm.2021.101154. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34712929/
15. Zhang T, Zhang C, Zhang J, et al. Efficacy of probiotics… a systematic review and network meta-analysis. Front Cell Infect Microbiol 2022;12:859967. doi: 10.3389/fcimb.2022.859967. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35433498/